Przy konińskim głazie upamiętniającym ludzi „Solidarności” odbyły się uroczystości związane z 46. rocznicą Porozumień Sierpniowych. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych, parlamentarzyści, działacze NSZZ „Solidarność” oraz mieszkańcy Konina. Miasto Konin reprezentowali zastępcy prezydenta Witold Nowak i Paweł Adamów oraz Sekretarz Miasta Rafał Duchniewski. Wśród uczestników znaleźli się również senator Leszek Galemba oraz posłowie Ryszard Bartosik i Zbigniew Dolata. Podczas uroczystości przypomniano znaczenie wydarzeń z 1980 roku oraz ludzi, którzy w tamtym czasie odważyli się upomnieć o godność pracownika, prawa obywatelskie i możliwość organizowania się poza kontrolą władz komunistycznych.
Sierpień 1980 – początek wielkiej zmiany
Porozumienia Sierpniowe były rezultatem bezprecedensowej fali protestów społecznych, która latem 1980 roku ogarnęła Polskę. Początkiem przełomowych wydarzeń był strajk w Stoczni Gdańskiej, rozpoczęty 14 sierpnia 1980 roku. Wkrótce powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, który sformułował 21 postulatów. Obok żądań ekonomicznych znalazły się wśród nich m.in. zgoda na tworzenie niezależnych od władz związków zawodowych, prawo do strajku, ograniczenie cenzury oraz uwolnienie więźniów politycznych. 31 sierpnia 1980 roku w Gdańsku podpisano porozumienie pomiędzy strajkującymi a przedstawicielami władz PRL. Wcześniej, 30 sierpnia, porozumienie zawarto w Szczecinie, a następnie podpisano kolejne – 3 września w Jastrzębiu-Zdroju i 11 września w Hucie Katowice. Wydarzenia te otworzyły drogę do powstania niezależnego ruchu związkowego, którego symbolem stał się NSZZ „Solidarność”. Dla milionów Polaków Porozumienia Sierpniowe były czymś znacznie większym niż tylko zestawem uzgodnień dotyczących płac czy warunków pracy. Po raz pierwszy od wielu lat pracownicy mogli poczuć, że poprzez wspólne działanie są w stanie wpływać na decyzje dotyczące ich zakładów pracy i własnego życia. Jak podkreślono podczas konińskich uroczystości, rok 1980 był początkiem drogi, której konsekwencje odczuwamy do dziś. – Rok 1980 jest uznawany za czas, którego efekty w postaci wolności odczuwamy dzisiaj. To on bezapelacyjnie przyczynił się do tego, że Polska jest w obecnym wolnościowym miejscu, choć definitywną wolność odzyskaliśmy w 1989 roku – mówił przewodniczący Zarządu Regionu Konińskiego NSZZ „Solidarność” Artur Skieresz.
Sierpień dotarł także do Konina
Historia Porozumień Sierpniowych nie kończy się jednak na Gdańsku, Szczecinie czy Jastrzębiu-Zdroju. Ich ogromne znaczenie polegało również na tym, że idee niezależności związkowej i solidarności pracowniczej bardzo szybko zaczęły przenikać do zakładów pracy w całym kraju. Tak było również w Koninie i ówczesnym województwie konińskim. Pierwsze sygnały społecznego niezadowolenia pojawiły się jeszcze w sierpniu 1980 roku. 15 sierpnia około 60 pracowników wrocławskiej „Piecobudowy”, wykonujących prace remontowe w Hucie Aluminium Konin, wystąpiło z postulatami ekonomicznymi i zagroziło przerwaniem pracy. Kilkanaście dni później, 27 sierpnia, podczas zebrań pracowników Wydziału Walcowni i Wydziału Remontów zgłoszono w Hucie aż 73 postulaty, przede wszystkim ekonomiczne i socjalne. W kolejnych tygodniach liczba zgłoszonych postulatów w Hucie wzrosła do 290. Był to wyraźny sygnał, że wydarzenia rozgrywające się na Wybrzeżu znalazły swoje odbicie także w konińskich zakładach. Kolejnym ważnym wydarzeniem był 30 sierpnia 1980 roku strajk około 150 pracowników Kopalni Węgla Brunatnego „Adamów”. W innych zakładach województwa pojawiały się postulaty dotyczące wynagrodzeń, warunków socjalnych, organizacji pracy, a także kwestie o charakterze politycznym. Protesty i przejawy niezadowolenia odnotowywano m.in. w Hucie Aluminium Konin, Zespole Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin, PKS, KWB „Adamów” oraz innych przedsiębiorstwach.
Wrzesień 1980 – fala protestów w konińskich zakładach
Choć Porozumienie Gdańskie zostało podpisane 31 sierpnia, w Koninie najważniejsze wydarzenia związane z jego bezpośrednim oddziaływaniem na zakłady pracy miały miejsce przede wszystkim we wrześniu. W województwie konińskim we wrześniu i październiku 1980 roku odnotowano ponad 45 strajków i przerw w pracy. Szczególne znaczenie miał protest w Kopalni Węgla Brunatnego „Konin”. 13 września 1980 roku rozpoczął się strajk w KWB „Konin”, w którym uczestniczyło około 2500 pracowników. Protest był organizowany przez istniejący wówczas Związek Zawodowy Górników. Był to jeden z największych protestów pracowniczych w regionie. W tym samym okresie do protestów dołączały kolejne zakłady. W dniach 18–21 września strajkowano w Wojewódzkim Urzędzie Pocztowym w Koninie, a 22 września rozpoczął się protest w Kopalni Soli w Kłodawie. W przypadku pocztowców porozumienie zawarto po negocjacjach, w których uczestniczyli przedstawiciele środowisk związkowych z innych regionów kraju. Ważnym elementem tych wydarzeń było to, że pracownicy coraz częściej przestawali występować wyłącznie z żądaniami płacowymi. Domagali się również prawa do samodzielnego reprezentowania swoich interesów, wyboru własnych przedstawicieli oraz utworzenia niezależnych struktur związkowych.
Huta Aluminium – od postulatów do „Solidarności”
Szczególnym przykładem przemian zachodzących w konińskich zakładach była Huta Aluminium Konin. Po sierpniowych protestach i licznych postulatach pracowników 15 września 1980 roku odbyło się nadzwyczajne posiedzenie Plenum Rady Zakładowej, podczas którego powołano NSZZ Pracowników HAK. Dwa dni później powstał ponad 40-osobowy Komitet Robotniczy reprezentujący poszczególne wydziały i oddziały huty. 18 września podpisano porozumienie dotyczące przede wszystkim realizacji postulatów ekonomicznych. Następnie rozpoczął się proces tworzenia niezależnego związku zawodowego. 30 września 1980 roku na Wydziale Remontów powołano NSZZ „Solidarność”, a na początku października wybrano Grupę Inicjatywną NSZZ „Solidarność” HAK. W grudniu wybrano Komisję Zakładową, której przewodniczącym został Jerzy Jarzyński. Warto podkreślić skalę tego procesu. W lutym 1981 roku w NSZZ „Solidarność” w Hucie Aluminium Konin zrzeszonych było około 2400 pracowników. To pokazuje, że Porozumienia Sierpniowe nie pozostały dla pracowników Konina wydarzeniem obserwowanym z dystansu. Stały się impulsem do konkretnych działań organizacyjnych i społecznych.
Powstanie Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego w Koninie
Jesienią 1980 roku ruch związkowy zaczął szybko przybierać na sile. 10 października 1980 roku w Koninie powstał Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność”, którego zadaniem było koordynowanie działalności niezależnego związku na terenie ówczesnego województwa konińskiego. Skala rozwoju była imponująca. Do 7 listopada 1980 roku komitety założycielskie NSZZ „Solidarność” działały już w 41 zakładach pracy, a pod koniec listopada – w około 90 zakładach regionu. W ten sposób idee, które latem 1980 roku zostały zapisane w postulatach robotników Wybrzeża, w ciągu zaledwie kilku tygodni stały się częścią codziennego życia tysięcy pracowników w Koninie i całym regionie.
Solidarność jako wspólnota ludzi pracy
Znaczenie tamtych wydarzeń dobrze oddają słowa zastępcy prezydenta Konina Witolda Nowaka, który podczas uroczystości zwrócił uwagę na ponadczasowy wymiar idei Solidarności. – Porozumienia Sierpniowe pokazują, że determinacja ludzi, którzy są razem – wtedy ludzi „Solidarności”, dzisiaj być może różnych innych grup – którzy mają wspólne idee i cele może prowadzić do rozwoju naszego małego podwórka, naszej małej ojczyzny, ale także naszego kraju. Bez dzielenia, bez wykluczania. Dziękuję panu przewodniczącemu za to, że te obchody możemy robić wspólnie, przy głazie „Solidarności”. To ważne miejsce na mapie Konina i proszę was, żeby zawsze nas łączyło – mówił Witold Nowak. Te słowa mają szczególne znaczenie właśnie w miejscu poświęconym pamięci ludzi „Solidarności”. Głaz jest bowiem nie tylko symbolem historycznych wydarzeń, ale także przypomnieniem o konkretnych pracownikach konińskich zakładów, którzy w 1980 roku zdecydowali się upomnieć o swoje prawa.
Od Porozumień Sierpniowych do wolnej Polski
Historia sierpnia 1980 roku była dopiero początkiem drogi. Jesienią powstały struktury NSZZ „Solidarność”, a 10 listopada 1980 roku Sąd Najwyższy ostatecznie zarejestrował związek. W krótkim czasie „Solidarność” stała się masowym ruchem społecznym, skupiającym miliony pracowników. W Koninie proces ten miał swój własny, bardzo konkretny wymiar. Najpierw pojawiły się postulaty, następnie protesty i strajki, później komitety założycielskie, a w końcu trwałe struktury zakładowe i regionalne. To właśnie dlatego wspominając Porozumienia Sierpniowe, warto pamiętać nie tylko o wydarzeniach w Stoczni Gdańskiej. Ich prawdziwa siła ujawniła się wtedy, gdy idea solidarności zaczęła przekraczać bramy kolejnych zakładów pracy – także tych w Koninie, Malińcu, Pątnowie, Adamowie czy Kłodawie. W sierpniu 1980 roku rozpoczęła się droga, która ostatecznie doprowadziła do przemian ustrojowych 1989 roku i odzyskania przez Polskę pełnej wolności. Dlatego 46. rocznica Porozumień Sierpniowych jest nie tylko okazją do wspominania historii. Jest również przypomnieniem, że wolność, prawa pracownicze i możliwość wspólnego działania nie pojawiły się same. Były efektem odwagi, determinacji i solidarności ludzi pracy. Podczas tegorocznych uroczystości przy głazie „Solidarności” delegacje złożyły kwiaty, oddając hołd wszystkim, którzy przed 46 laty mieli odwagę powiedzieć, że państwo i zakład pracy powinny służyć człowiekowi, a pracownik ma prawo do godności, reprezentacji i współdecydowania o własnym losie.
